Koyunlum.net

 (Ayvaz'ın oğlunun çaldığı, çalgılı düğün dolaşırken)

Gelenek, Göreneklerimiz

Düğünlerimiz;

Düğünler için genelde yaz aylarına göre önceden program yapılır.Pazar gününün tatil olması nedeniyle düğün tarihleri bu güne göre ayarlanmaya çalışılır.Eskiden Çarşamba,Perşembe olurdu.Düğün bayrak dikilmesiyle başlamış demektir.Çarşamba gün danışık denilen akşam erkeklerin toplanıp çavuş seçip keyhayı,bayraktarı seçerek, iştişarede bulunurlar.Düğünde hizmet edecek çavuş kahveleri dağıtır.Asayiş dahil çalgıcılara, misafire servis, bayrağı çaldırmamak gibi işlerden sorumludur.

Ertesi gün “bohça günü” yapılır.Kız evinden oğlan evine haber verilerek  öğle üzeri bohça götürülür.Oğlan evi komşularını, akrabalarını “bohçamıza buyurun” diye davet eder.Önceleri bu işi okuyucu kadın tutulur, onlar kapılara giderek çağırırdı.Onlarda  gelen kadını boş çevirmez yiyecek veya giyecekle boş göndermezlerdi.Bohçaların yanısıra tepsi ile baklava,çiçek, dürü diye bilinen hediyeler bohça içinde  kırmızı kurdelelerle  süslenerek bir kaç kişi götürülür.Damadın elbisesi özel hazırlanan işli örtüyle örtülür.(Şimdilerde damadın eşyaları bavulla götürülüyor)Bohçayı getirenlere oğlan evinde, düğün sahibi bahşiş verir.Bolca büyük tencerelerde yemekler hazırlanır.Genelde sulu yemekler yapılır.Yaz ayı olduğu için çorbalardan yoğurt çorbası etli bamya, etli fasulye, sulu köfte, yaprak sarması,et kavurması, pilav, tatlı olarak baklava,üzümlü... meyvalardan kavun, karpuz,üzüm ikram edilir.Ev sahibinin durumu, tercihine görede değişir.Daha sonra düğün havası başlasın diyerek def çalarak  yada müzik setinde teyip çalarak gençler oyun oynar eğlenir.Gelen dürüler açılarak birbir sayılarak gelen misafirlere gösterilir.Damadın ayakkabısı,terliği elbisesi,tıraş takımı,parfümü, tesbihi, havlusu, seccadesi diyerek sesli bir biçimde bir yenge tarafından bohçalar açılarak sergilenir.Kaynatanın, elbiseliği, gömleği,seccadesi, havlusu kaınvalide  elbiselik kumaşı, yeleği, işli seccadesi, namaz tülbenti, iğne oyalı yemenisi, dantelli havlusu, ilifi sırayla sayılır.Eğer annenne, babanne varsa onların hediyeleri.Bohçalar ayrı ayrı açılıp, birer  birer sayılır.Önceleri amcalara,dayılara, halalara dürü hazırlanırdı.Halende bu göreneklere uyan devam ettiren var.Damat bohçası daha özenlidir,beyaz iş , dantelden, saten incili işli albenisi olan bohçalar seçilir.Hayırlı olsun, uğurlu kademli olsun... gibi hayır dilekleriyle, dağılır misafirler.

Kına günü;

Kız evinde telaş kuaföre gitme hazırlığıyla başlar.Gelin başı yapmak, düğüne katılan yakınların kızları ile birlikte  kuaföre Niğde’ye gidilir.Öğle vakti geldiğinde kuaförden gelen geline, yemek yedirilir.Oğlan evinden ”benek atma”için gelirler.Kapı önünde müsait bahçede, oğlan evinden
 kız evinden akraba, hısım toplanır.Takacakları hediyeyi vermek için.Gelin çıknca üzerine  al  örtülür.İlk etapta yeşil bağlama, ele kına yakma geleneği uygulanır.Ağzı dualı, evli bir kadın yakının bir tanesi yeşil olmak üzere yemenileri okuyarak başından dolandırır.Daha sonra yeşilini alın üstüne bağlar bu bağ sandıkta saklanır, çözülmez.Başı bozulmasın diye, böyle inanılır.Usuleten eline  sadece sağ elinin avuç ortasına  kına yakılır.Gelin eline açmaz.Kayınvalide bunun üzerine ya para yada altın avucuna bırakınca açar.Üç ihlas, bir fatiha okunur dua edilir.Hayırlı bir izdivaç olması için temennide bulunulur, hep birlikte amin denir.Bir tepsi veya defin içine oğlan evinden başlayarak takılacak hediyeler verilir.Bu işi üstlenen yakınlardan bir kadın bağırarak” kayınvalideden altın bilezik”diye  eliyle gösterek tepsiye bırakır.En yakından başlayarak en komşu, ahbabların hediyesi verilir.Bunlar genelde lakaptan tanındığı için“filandan on milyon” diye ifade edilir.Oğlan evi bitince kız evine başlanır araya karışmasın diye  bir havlu serilir.Kızın annesinden başlayarak varsa abisi, ablası, amca,dayı,hala,teyze, tanıdıkların hediyesi toplanır.Oğlan evi, kız evi birlikte toplanan parayı sayarlar. Duruma,anlaşmaya göre para,altınlar  evlenen çiftlerin ihtiyacı için saklanır.Takılan zinetler kıza takılır.Merasim bitince oğlan evi  evine gider.(Önceleri def eşliğinde gidip, gelinirdi.)

İkindi vakti olunca kız başında alı olmadan  yanında kız arkadaşlarıyla sandelyelere kınaya oturur.Nişanlı "gelin kızı "olan kayınvalideler - gelin kızı kınaya giydirdik, diye komşu, akrabalara duyururlar.Kınaya giyen gelinlere yazma(yemeni)atma adetini yerine getirirler.Kınaya gelen çağırılan kişiler bir yemeni alarak oyuna kaldırılan kız bir süre durup ayakta başının üzerine yemeniler bir bir atılır.Kayınvalide daha çok atar, üzerine elbiselikte en üste gelecek şekilde istifler.Kayınvalidenin yemenileri  iğne oyalı, sandık yazması,ince yazma ibrişim iğne oyalı, oyasız günün yazmasından (özgürel, kalem marka)bir demet olur.Yemeni İstanbul kapalı çarşısından gelen yörede itibar edilen yemenilerdir.Gelin kızı oynayan kayınvalide defçiye bahşiş atar.Yeni evli gelinlerde başına kayseribaşı koyulur üstüne siyah tokalarla iğne oyalı şifon mevlüt başörtüsü, tül, kadife(çingil)çiçeğiyle duvakla süslenir.Kınaya gelirken iki eliyle büyükçe bir örtü alır.Sadece bunun için kullanılan dekorasyonu güzel antika, geleneksel örtüdür.Çok renkli bir görüntü arzeder adeta bir gelinciği andırırlar.Gözlerinde sürmeler, ellerinde kınalarla...Bugün Beypazarında hala satılan, kullanılan özel örtü.Akşam kınasına geliniyorsa "löküz" denen   küçük tüplü aydınlatıcıyla gelinirdi.Yeni gelin geliyor diyerek merakla görmek isterdi çocuklar.Halen bu gelenekler yaşatılmaya çalışılır.Davetli davetsiz köyde olan gelinler, kızlar kınaya bakmaya gelirler.Oğluna kız bakmaya anneler gelirler.Akşam yemeği vakti gelince kız evinde "kız pilavı" diye bilinen ciğerli pilav yapılır.Çok yakın olmayan misafirler dağılır.Kalan misafirler yemeğe buyur edilir.Kız arkadaşlarıyla ayrıca yer pilavı.Yere serilen büyükçe bir bez(iteği)etrafında toplanarak keyifle yerler.Kız dolanarak herkesin tabağından bir kaşık alır.

Kına  yerine dönülür, kına tekrar şenlenir oynanır.Oğlanevi  damat, keyha ile birlikte gelir.Damat ve keyha ayrıca ağırlanır.Damata tepside bozulmamış baklavanın orta kısmı özellikle ikram edilir.Damat daha sonra kına yerine gelir, eskiden yüksek yerden (dam,balkondan)gelin kızı oynatırlar, damat bakardı.Şimdiler de ise damat, gelin birlikte karşılıklı oynarlar.Bahşis para takılır.Kına yakma faslı gelince gelin kız üzerini değiştirir, başına al örterek tekrar kına yerine  gelir.Geldi gelin kınası, ağlasın kız anası türküsü eşliğinde sıra ile kına türküleri  söylenir.Gelin kız, anası, yakınları  ağlatılır.Yüksek yüksek tepelere ev kurmasınlar,Aşrı aşrı memlekete kız vermesinler.Kınayı  oğlan tarafından başı bozulmamış, evli mutlu yengeler yakar. Önceden oğlan evinden gelen yazmalar bağlanırdı.Şimdi kırmızı üzeri işli özel  hazırlanmış keseler takıp bağlanır.Kına yakma merasimi bitince oğlan evi her iki tarafada hayırlı olsun diyerek kına yerinden ayrılırlar.

O gece kızın akranı olan arkadaşları kızın yanında yatarlar.Kınalı eller sabaha dek yıkanmaz.Ertesi sabah kınalı, el ve ayaklar yıkanır.Kız artık ana evinde misafir konumundadır.Annesi evin horantası itimam gösterir.Halk arasında hatta çıkacak kız  gibi durma, denir.Artık  baba  ocağından, yuvasına uçmaya beklediği gündür.

Ertesi  gün öğle vakti oğlan evinden hanımlar defçi ile beraber "baş düzümü"ne gelirler.Kız evindende katılımlarla gelin kızın hamam tası, tepsi, boncuklu tülbent,şimşir tarak, tokalar ve yeşil, kırmızı ipler hazırlanır.Gelin kız minder  üstüne ortaya oturtulur.Kızın saçları taranır suya batırılan tarakla bu esnada defçi acıklı parçalar söyler.Kızın saçından ön kısımda pürçeklik saç ayrılır.Kız bu saçları eline dolar.Kesecekleri zaman sıkıca tutar vermek istemez.Bu saçlar kesilir ince ince zülüf örülür.Daha sonra zülüfler çaprazlanarak iki yanlara toka ile tutturulur.Üzerine kayseri başı oturtularak, tülbent örtülür.Bir tepsiye okuyarakgeline ayağı  bastırılır .Besmele çekerek üç ihlas,Fatiha okuyarak gelinliği giydirilir.Daha sonra oğlan evi defçi ile birlikteoğlan evine geri dönerler.Köyümüzde düğün gelenekleri TRT"Bu Toprağın Sesi" proğramı için temsili canlandırarak çekim yapılmıştır.

Oğlan evinde düğün merasimi;

Kız evinde bunlar yaşanırken, öbür yanda oğlan evinde damat giydirme merasimi yapılır. Yakınları,akrabaları düğün evine toplanır öğle camisinden çıkınca Kur andan süreler okuyarak
dua ederek, damat giydirilir.Damat el öper büyükler cebine harçlık koyar.Damatın koluna al,yeşil kurdele bağlanır.Daha sonra düğün  merasimi kına gün öğle çalgı kurulur.Evin müsait bir yerine, bahçesine sandelyeler misafirler için hazırlanır.Önceki zamanlarda genelde Ayvazın oğlu diye bilinen çalgı  grubu, cümbüşçü lakabı; kör Cavit olarak bilinen;Cavint Kılınç önceden tutulurdu.Cavit Kılınç'ın seslendirdiği parçalar;Mihrali,Gesi bağları,Şen olasın Ürgüp,Niğde Bağları,Şerif hanım,Aziziye,Kozan dağı,Kurban olayım gibi parçalardı.Bugün hala kaydedilmiş parçalarını dinleme şansı var.

(Teknoloji geliştikçe müzik kalitesi yüksek olması için ses düzenlemesi yapılır.)Çalgı çalmaya başlar eğer eğlenen gençler var ise oyun havası istek üzerine çalınır.Diğer zamanlarda dinlemeye gelen misafirleri müzik ziyafeti sunar.Zamanın hit parçalarını, bozlak, uzun hava söylerlerdi.Zahidem,bağlar gazeli gibi parçalar seslendirilir.Neşet Ertaş tan,Yıldıray Çınar'dan, Ferdi Tayfur' dan, Orhan Gencebay' dan dokunaklı parçalar söylerler.Öyleki her çalgıcının daha güzel seslendirdiği istek aldığı parçası vardır.İstekler doğrultusunda  söylenir.Eğer ezberi az ise çalgıcının bildik şeyleri söyler.Keman taksimi yine istek üzerine yerine getirilir.Tamamen bir zenginliktir düğün.Yaz mevsimi özellikle düğün için gelir yerli halk  diğer illerde olanlar.

Mahalli sanatçı niteliğinde çalgı ustaları Niğde yöresinde yine genelde mahalli sanatçıların söylediği türküleri ustalıkla seslendirirlerdi.Hiç bir yerde duymadığınız kulağınızda tınısı kalan müzik yapıtlarını icra ederlerdi.Oyun havası olarak mesala;Allılar, yeşilliler,morlular,Niğde bağları,Çek deveci,Konya’lım,Yeşillim,aman Adana’lı,Aslan Mustafam,Bulguru kaynatırlar,Sarı kız  gibi oyun havaları çalarlardı.Günümüzde ise; org ve sazla söyleyenler düğünde  Niğde yöresinde popüler olan Naciye,Zennube,Çilli bom,Esmer bommm,cimdallı,parçalarını çoğu zaman doğaçlama sözleri değiştirerek Koyunlu ve Niğde’ ye uyarlayarak söylüyorlar.Misal olarak İstanbul sokakları parçasını Koyunlu Sokakları olarak söylüyorlar.Birazda taklitçilik yapıp Ankaralı Namık tarzı söylüyorlar.Bozlaklarda  Halil Erkal,Taner Olgun,Kul Mustafa gibi revanşta olan sanatçıların parçalarını repertuarına alarak, günceli takip ederek misafirlere doyumsuz müzikle ağırlıyorlar.Tam anlamıyla müzik yelpazesi sergileyerek, müzik ziyafeti veriyorlar.

Öğle vakti desti kırma merasimi yapılır.Çalgıcı eşliğinde köyün belli bir yerine gidilir orda bir yere dikilen destiye nişan edilir.Tekrar çalgı eşliğinde eve dönülür.Özellikle çalgı dinlemek için düğün evine gelen misafirler olur.Gelen misafirlere hazırlanan mezelik sofra düzülür, ağırlanır.Düğün evinin hazırladığı yaprak sarması, et kavurması , karpuz vesaireden oluşan tepsi ile ikram yapılır.Çalgılı düğün epey zahmetlidir.Fakat bazen içki işe karışınca işin seyri değişir.İstekte muhalefet yaşanırsa istenmeyen tatsızlıklar bir hiç üzerine bile kavga edilir.Öyleki bazen çalgıcıların bile işi zorlaşır.Düğün sahibinin ağzının tadı kaçar.Eğer dozu yükselirse duruma  devriye gezen jandarmalar bile müdahale eder.Daha sonra tatlıya bağlanarak düğün çoğu düğün evinde sabaha dek eğlenenlerle devam eder.Saat 12 olunca jandarma bitirmeleri konusunda ikaz eder.Geleneksel yapıda eskiden gelen bir alışkanlık üzere gecede devam edebilir.Ayrıca oğlan kınası, kız evinden kına yakılıp dönen oğlanevi kadınlarında iştirakıyle eğlence tertip edilerek yakılır.Fakat Adurmusun'da bayanlar ve erkekler ayrı eğlenir birbirine karışmazlar.

Ertesi sabah bir hayli telaş kaplar oğlan evini çünkü; ogün oğlan evinde yemek yedirilir.Bakır eskiden hereni,leğen dedikleri büyük tencerelerde yemekler pişer.En az üç  çeşit olarak.Genelde  yazın düğün yapıldığından yemeklerden mevsime göre etli yeşil fasulye, sulu köfte,bamya, pilav,et kavurma gibi yemekler yapılır.Üzerine baklava yada kavun,karpuz, üzüm ikram edilir.Adetler yerine getirilir geçmişten, yaşadığımız günümüze dek  sürdürülüyor.

 Bazı kesimde tercihen "Fakıdefi" diye bir grup tutulur onlarda; ilahi,kaside, mersiye okurlardı. Yada mevlütlü düğün yapılır.Düğün dolaşacağı gün mevlüt okuyan, hocalar mevlüt ve Kur'an okur.Davetlilere yemek ikram edilir.Ekseri mevlütlü düğüne yönelen halkımızda çoğunlukta. Tercih meselesi,her iki şekildede gençlerin izdivaçları için, hayıra vesile olmak için adım atılıyor.

Düğün dolaşması:

Düğün alayı yemek faslı bittikten sonra, gelin kızı almak için yol alır. Düğün alayı önde bayraktar onun arka sırasında düğün evinin ileri gelen büyükleri çalgıcılar, oynayan eğlenen gençler takip eder. Onların da arkasında yenge giyme diye tabir edilen yengeler,  hanımlar, genç kızlar sıra halinde yol alırlar. En arkada ise gelin atı ve seyisi yer alır. Damat, keyha damlardan damlara geçerek alaya uzaktan eşlik eder.

Bayraktar atın üstünde elinde bayrakla önü çeker. Bayraktarın bayrağı kumaşlarla, çiçeklerle süslenir. Bayraktar folklorik özel giysi giyer. Başına fes giyer, omzuna antika şal atar. Üzerine yine eskilere ait cepken giyer. Bu özelliğe sahip giysiler köyde sandıklarda muhafaza eden sahiplerden rica minnet temin edilir.Çünkü manevi değerleri vardır, herhangi bir yıpranmaya maruz kalmasını istemezler.Yine bayraktar için at bulunup kiralanır.Atta köyde az kişide bulunur.O güne fazla düğün varsa at bulanmayabilir.Böyle bir durumda atı yakın köy Fesleğen’den tutulur.Bayraktarın atı da gelin gibi süslenir; yemenilerle, kumaşlarla,semerin üzerine seccade büyüklüğünde halı örtülerek.

Düğün alayı kız evine ulaşınca kız alma merasimi için kaynata, damat,  amcalar, dayılar, teyzeler, halalar yakın akrabalar kız evine girerler.Kız evi güler yüzle karşılar oğlan evini gelinin bulunduğu odanın kapısı kız tarafından  bir veya birkaç kişi ile tutulur.Bahşiş almadan açılmaz.Bazen pazarlıklar yapılır verilen bahşiş az bulunur.Bunlar sadece düğünün çoğu iller dede yapılan muziplikleri, ortak gelenekleridir; bu yüzden yadırganmaz.Gelin alındıktan sonra kaynata;her iki tarafa da hayırlı olsun, der.Helalleştikten sonra gelin ata önce sağ ayağını atıp bindirilir.İki yanında oğlan evinden yengeler, gelini yol boyunca tutarlar.Atın seyisi de atın ürkmemesi için dizginler, kontrolü sağlar. Düğün alayı aynı tertiple yol alır.Artık gelin alındıktan sonra daha bir şenlenir alay.”Geliyor düğün alayı, kaynanalar çeksin halayı.” sözlerini taşıyan ezgilerle bütünleşir, şenlenir.Düğün alayı yolda meydanlıklarda durur meydanlık yerde gençler oynar.Düğün içkili ise içkinin verdiği etkiyle düğünü uzatmak isteyen gençlere düğün evinin büyüğü otorite sahibi ağırlığını koyar.Düğünün vaktinde oğlan evine ulaşmasını sağlar.Gün batmadan gelinin eve vakitlice girmesi gerekir.Ayrıca iki  gündür çalıp söyleyen çalgıcılarda  artık yorulmuşlardır.Yol boyunca düğünün sesini duyan köy halkı seyir için yola çıkarlar.Özellikle atla dolaşan düğün rağbet görür.Oğlan evine gelince kayınvalide,akraba, eş, dost, komşular karşılanır.Geleneklere göre de kız evinden de kızı karşılamaya kız evinden dört, beş kişi gidilir.Halk arasında "Gelin ata binmiş, gör kimin kapısı"diye ata sözleri vardır."Gelin ata binmiş ya nasip" gibi sözler söylenmiş.Gelin attan inmez,naz eder.Kaynatadan bağış istenir.O da latife olarak; ev bağışlar ilaveten;aslan gibi oğlan verdik yetmez mi,der.Kaynata önceden hazırlanmış bozuk para ile karıştırılmış çerezi avuçla yüksek bir yere çıkar  tepesinden avuçla savurarak atar.Atın önüne kurban kesilir.Atılan çerezdeki paralar çocuklar tarafından kapışılır.Bu paranın bereketli olduğuna inanılır harcanmadan sandıkta saklanır.Gelin indikten sonra ayağı ile tekmeyle testi kırdırılır.